Το ιστορικό νάκλι

 Το νάκλι στην (τουρκο)κρητική διάλεκτο σημαίνει την προφορική αφήγηση, την ανεκδοτολογική διήγηση, το παραμύθι για μεγάλους. Η αφήγηση γινόταν κάθε βράδι με νέα ιστορία, στο φαρδύ πατάρι του λιμανιώτικου καφενέ, όπου σύχναζαν «οι μεγαλοσιάνοι Τούρκοι» και ακολουθούσε μια σταθερή τελετουργία. Αργά, την ώρα που μαζεύονταν όλοι στις θέσεις τους, πίσω από τους καλοσυγυρισμένους αργιλέδες, «έφτανε και ο παραμυθάς που θάλεγε το νάκλι, ήτοι το παραμύθι της βραδιάς».



Η φαντασία και το περίτεχνο ψέμα είναι η δύναμη εκείνη, που γενά το νάκλι. Όλοι γνωρίζουν ότι ακούνε ψέματα, όμως το ψέμα, που μαγεύει την ομήγυρη, κανένας δεν το κουβεντιάζει, δεν το διακόπτει και δεν το αμφισβητεί. «Η ψυχή πιάνεται στο δίχτυ τούτο σαν μύγα στην αραχνιά. Αποξεχνιέται ο άνθρωπος, παραδίνεται στον ξελογιάστη σκοπό, λαχανιάζει στις δύσκολες στιγμές, καλοκαθίζει ν΄ακούσει,…η φωνή του παραμυθά εδώ φουσκώνει, παρέκει σιγανεύει, μια λυγίζεται και μια το μουρμουρίζει…οι τσελεπήδες κρέμουνται από τα χείλη του παραμυθά. Κάποια στιγμή η κλωστή κόβεται, το παραμύθι ξεπουπουλιάζεται μεμιάς και τα κορμιά μονοσωριάζονται εκεί που κάθουνται, σα να ξεφούσκωσαν».
Αυτή είναι η ζωντανή μορφή του τούρκικου παραμυθιού, που συνιστούσε, κατά τα φαινόμενα, μια μοναδική περίπτωση ζωντανής και ομαδικής λογοτεχνικής ψυχαγωγίας, στις «συνόδους» των ανδρικών ομίλων στα καφενεία της Κρήτης. Σίγουρα ανάλογες εικόνες υπήρχαν μέσα στα σπίτια, στις συγκεντρώσεις των γυναικών, των μητέρων με τα παιδιά και των γιαγιάδων με τα εγγόνια τους. [Πηγή: Σταύρος Γ. Πλανάκης/Πανεπιστήμιο Κρήτης/Φλεβάρης 2003 ]